Genel Bilgi

YOLSUZLUK

İnsanlık tarihi boyunca varolan yolsuzluk, zamana ve ülkeye bağlı olarak azalıp artmakla birlikte her dönem varlığını sürdürmüştür.

Çağımızda sermayenin rahatlıkla ulusal sınırların ötesinde dolaşabilmesi ve çok uluslu şirketlerin ortaya çıkması yolsuzluğun da küreselleşmesine neden olmuştur. Buna paralel olarak son yıllarda, yolsuzlukla ilgili olarak yapılan ampirik çalışmaların yolsuzluğun ekonomik maliyetlerini ortaya koyması, yolsuzluğun piyasa mekanizmalarını dolayısıyla rekabeti bozucu etkileri, Uluslararası Şeffaflık Hareketi, IMF, Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların konuya önemle eğilmesi ve daha bir çok nedenle yolsuzlukla mücadeleye ulusal ve uluslararası alanlarda çok büyük önem verilmektedir.

"Yolsuzluk" terimi, maddi menfaat için (örneğin rüşvet) ya da parasal olmayan özel amaçlara yönelik olarak (örneğin kayırma) kamusal yetkinin yasadışı kullanımını içeren davranış ve eylemleri kapsamaktadır. İngilizce’de "corruption" sözcüğü yaklaşık olarak bu anlamdadır. (Corruption: rüşvet verme, yozlaştırma). Türk Dil Kurumunun Türkçe Sözlüğünde yolsuzluk "Bir görevi, bir yetkiyi kötüye kullanma" olarak tanımlanmaktadır.

Dünya Bankasının kullandığı “kamu yetkisinin özel çıkarlar için kötüye kullanılması” tanımı yolsuzluğun en yaygın ve en basit tanımıdır.

Bu tanımdan hareketle özel sektör faaliyetlerinde yolsuzluğun bulunmadığı sonucu çıkarılmamalıdır.

Nitekim uluslararası alanda yapılan çalışmalarda yolsuzluk, özel sektörü de kapsayacak şekilde ele alınmıştır. Örneğin, Yolsuzluğa Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesinde özel sektörde rüşvet ve zimmet, Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Ceza Hukuku Sözleşmesinde özel sektörde rüşvet yolsuzluk sayılmaktadır.

Belirlediği yolsuzluk türleri bakımından en geniş ve detaylı uluslararası belge olan Yolsuzluğa Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesinde ulusal kamu görevlilerinin rüşveti, yabancı kamu görevlilerinin ve uluslararası örgüt görevlilerinin rüşveti, malvarlığının kamu görevlilerince zimmete geçirilmesi, nüfuz ticareti, görevin kötüye kullanılması, haksız zenginleşme, özel sektörde rüşvet, özel sektörde zimmet suçları ile bu suçlarla ilgili suç gelirlerinin aklanması, gizleme ve adaletin engellenmesi suçları Sözleşme kapsamına alınmıştır.

Şüphesiz yolsuzluk yukarıda sayılan cezai suçlarla sınırlı değildir ve yolsuzlukla mücadele çok taraflı bir yaklaşım gerektirmektedir. Yolsuzlukla mücadelede daha etkin ve verimli olunması öncelikle, kamu sektöründe şeffaflığın sağlanması, iyi yönetim ve hesap verme sorumluluğunun geliştirilmesi, yolsuzluğa karşı toplumun duyarlılığının artırılmasına yönelik kısa ve uzun vadeli politikaların hayata geçirilmesi ve bu yöndeki uygulamaların sürekliliğinin sağlanmasına bağlıdır. Yolsuzlukla cezai alanda mücadelede de yolsuzluktan elde edilen malvarlığının geri alınmasına yönelik önlemler ile uluslararası işbirliği ve teknik yardımlaşma özel önem arz etmektedir.